Geçici Tedbir (Kural 39)
Geçici tedbir, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin, önündeki bir başvuru sonuçlanmadan önce telafisi imkânsız bir zarar tehlikesini önlemek için ilgili devlete belirli bir işlemi yapmamasını veya yapmasını bildirdiği acil önlemdir. Dayanağı Mahkeme İçtüzüğü'nün 39. kuralıdır; bu nedenle uygulamada "Kural 39 tedbiri" olarak anılır.
Geçici tedbirler en sık sınır dışı etme ve iade işlemlerinde, kişinin gönderileceği ülkede yaşam hakkının (AİHS md. 2) veya işkence ve kötü muamele yasağının (md. 3) ihlal edilmesi tehlikesi bulunduğunda uygulanır. Mahkeme, yakın ve telafisi imkânsız bir zarar riski bulunduğunda tedbire karar verir. Talep, gönderme işleminden önce, gerekçeli olarak ve ulusal kararlar, riske ilişkin kanıtlar ve öngörülen gönderme tarihi gibi bilgi ve belgelerle birlikte yapılmalıdır. Kural olarak, gönderme işlemini durdurabilecek ulusal başvuru yollarının önce kullanılmış olması beklenir.
AİHM, Mamatkulov ve Askarov / Türkiye (2005) kararında, Kural 39 uyarınca verilen geçici tedbirlerin bağlayıcı olduğuna ve bunlara uyulmamasının Sözleşme'nin 34. maddesindeki bireysel başvuru hakkını ihlal ettiğine hükmetmiştir. Benzer geçici tedbir yetkileri BM İşkenceye Karşı Komite ve BM İnsan Hakları Komitesi gibi sözleşme organlarında ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru sürecinde de bulunur.
Kaynak: AİHM İçtüzüğü Kural 39; AİHS md. 34
Ayrıca bakınız: ECRE - Research on ECHR Rule 39 Interim Measures
