Etkili Başvuru Hakkı
Etkili başvuru hakkı, haklarının ihlal edildiğini ileri süren herkesin bu iddiayı inceleyebilecek ve gerektiğinde ihlali giderebilecek bir ulusal makama başvurabilmesini güvence altına alan haktır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 13. maddesinde ve Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenmiştir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne göre, kişinin yaşam hakkının (md. 2) veya işkence ve kötü muamele yasağının (md. 3) ihlal edilebileceği bir ülkeye gönderilmesi söz konusu olduğunda başvuru yolunun etkili sayılabilmesi için uygulamada erişilebilir olması, riskin bağımsız ve titiz biçimde incelenmesi ve gönderme işlemini kendiliğinden durdurucu (askıya alıcı) etkisinin bulunması gerekir. Mahkeme bu ilkeleri Gebremedhin (Gaberamadhien) / Fransa (2007), Abdolkhani ve Karimnia / Türkiye (2009) ve M.S.S / Belçika ve Yunanistan (2011) gibi kararlarında ortaya koymuştur.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nda uluslararası koruma kararlarına karşı başvuru yolları 80. maddede düzenlenir. Kararın tebliğinden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna idari itiraz yapılabilir; idare mahkemesinde dava açma süresi ise kural olarak otuz gündür. Kabul edilemezlik ve hızlandırılmış değerlendirme kararlarına karşı yalnızca yargı yolu açıktır ve dava süresi on beş gündür. İtiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar kişinin ülkede kalışına izin verilir. Sınır dışı etme kararına karşı ise tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir; bu süre 2019'da 7196 sayılı Kanun'la on beş günden yediye indirilmiştir. Dava süresince, kişinin rızası olmadıkça sınır dışı etme kural olarak uygulanmaz (md. 53). İdari gözetim kararlarına karşı sulh ceza hâkimine başvurulur (md. 57, 68). Ulusal yollar tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve AİHM'e başvuru yapılabilir; acil durumlarda geçici tedbir istenebilir.
Kaynak: AİHS md. 13; Anayasa md. 40; 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu md. 53, 57, 68, 80 (7196 ve 7533 sayılı Kanunlarla değişik)
