İngilizce - Türkçe İltica Terimleri

Bu sözlük, göç ve iltica alanında sık kullanılan İngilizce terimlerin Türkçe karşılıklarını alfabetik olarak sunmaktadır. Türkiye’deki hukuki karşılıklarda öncelikle Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’ndaki (YUKK) terimler esas alınmış, ilgili madde numaraları parantez içinde belirtilmiştir. Ayrıntılı açıklaması bulunan terimler ilgili sayfalara bağlanmıştır; kavramların açıklamaları için Temel Terimler kategorisine de bakılabilir.

0-9 · A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · ↑ Başa dön

0-9

• 1951 Convention relating to the Status of Refugees (1951 Refugee Convention): Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin 1951 Sözleşmesi (1951 Cenevre Sözleşmesi, 1951 BM Mülteci Sözleşmesi)
• 1954 Convention relating to the Status of Stateless Persons: Vatansız Kişilerin Statüsüne İlişkin 1954 Sözleşmesi
• 1961 Convention on the Reduction of Statelessness: Vatansızlığın Azaltılmasına İlişkin 1961 Sözleşmesi
• 1967 Protocol relating to the Status of Refugees (New York Protocol): Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin 1967 Protokolü (1967 New York Protokolü)

A

• abatement of an action: davanın düşmesi
• abduction: insan kaçırma
• abetting a crime: suça yardım etmek; suçu azmettirmek
• absence of a public hearing: duruşmanın alenî yapılmaması
• absolute rights: mutlak haklar
• absolutely necessary: mutlak biçimde zorunlu
• absorption: benimsemek, benimsetmek, uyum sağlamak, toplum tarafından kabul edilmek
• abuse: istismar, suiistimal
• abuse of the right of petition: dilekçe hakkının kötüye kullanılması
• accede: (bir antlaşmaya) katılmak; kabul etmek
• accelerated procedures: hızlandırılmış usuller; Türkiye’de hızlandırılmış değerlendirme (YUKK md. 79)
• access to court: mahkemeye erişim
• access to information: bilgiye erişim
• access to relevant files: ilgili dosyalara erişim
• accessibility: erişilebilirlik
• Accession Partnership Document (APD): Katılım Ortaklığı Belgesi
• accord: anlaşma
• acculturation: kültürel uyum
• Acquis of the EU in the field of Justice and Home Affairs: Adalet ve İç İşleri Alanında AB Müktesebatı
• Acquis of the Union and its Member States: AB ve AB Üye Devletleri için Geçerli Olan Müktesebat
• acquittal at first instance: ilk derece mahkemesinde beraat
• action for damages: tazminat davası
• Action for the Rights of Children (ARC): Çocuk Hakları için Eylem (ARC)
• actors of persecution or serious harm: zulmün ya da ciddi zararın failleri; bkz. Devlet Dışı Aktörler
• actors of protection: koruma sağlayan aktörler
• additional (annexed) protocol: ek protokol, katma protokol
• adequate facilities: yeterli kolaylıklar
• adequate time: yeterli zaman
• adjourn the case: davayı ertelemek
• adjudication: karar verme/hüküm
• adjudicator: karar mercii
• administrative detention: idari gözetim (YUKK md. 57 ve 68); idari gözaltı
• administrative practice: idari uygulama
• administrative proceedings: idari işlemler; idari yargılama
• admissibility criteria: kabul edilebilirlik ölçütleri (kriterleri)
• admissibility decision: kabul edilebilirlik kararı
• admission: kabul; ülkeye kabul, giriş izni
• admit (evidence): (delil) kabul etmek
• adoption: evlat edinme, benimseme, karar verme
• adoption of a judgment: (mahkemenin) bir kararı vermesi/kabulü
• adultery: zina
• adversarial trial/adversarial hearing: çekişmeli yargılama; tarafların hazır bulunduğu duruşma
• affidavit of support: destek beyannamesi
• after conviction: mahkumiyet sonrası
• age assessment: yaş tespiti
• age of criminal responsibility: cezaî sorumluluk yaşı
• aggravating factors: ağırlaştırıcı nedenler
• agreement: anlaşma
• aiding a crime: suça yardım etmek
• aim: amaç
• alien: yabancı, yabancı uyruklu
• alienate: devretmek, temlik etmek; yabancılaştırmak
• allegation: iddia, itham, isnat
• allocation: tahsis, dağıtım; başvuru sahiplerinin bir ile yönlendirilmesi
• allowance: ödenek, yardım, harçlık
• alternative civil service: alternatif sivil hizmet (askerlik hizmeti yerine)
• alternatives to detention: idari gözetime alternatifler (YUKK md. 57/A)
• amnesia: bellek kaybı
• Amnesty International: Uluslararası Af Örgütü
• amount to persecution: zulüm teşkil etmek
• appeal on a point of law: hukuka aykırılık gerekçesiyle temyiz
• appellant: itiraz eden, temyiz eden (kanun yoluna başvuran)
• applicability: uygulanabilirlik
• applicable provisions: uygulanabilir hükümler
• applicant: başvuru sahibi, başvurucu; uluslararası koruma başvurularında uluslararası koruma başvuru sahibi
• applicant’s circumstances: başvuru sahibinin içinde bulunduğu durum
• application for international protection: uluslararası koruma başvurusu (YUKK md. 65)
• application for release from detention: idari gözetimin (gözaltının) sona erdirilmesi için başvuru, tahliye talebi
• apprehend: yakalamak, gözaltına almak
• apprehension: yakalama
• arbitrariness: keyfîlik
• arbitrary: keyfi
• arbitrary action: keyfi hareket
• arbitrary arrest/detention: keyfi yakalama/gözaltına alma
• arbitrary deprivation of liberty: özgürlükten keyfî olarak yoksun bırakma
• arguable claim: savunulabilir (tartışılabilir) iddia
• arrest: yakalama, gözaltına alma; tutuklama
• arrest warrant: tutuklama/yakalama emri
• arrival: varış
• assault: saldırı; (ceza hukukunda) kasten yaralama
• assimilation: asimilasyon
• assisted voluntary return and reintegration (AVRR): destekli gönüllü geri dönüş ve yeniden entegrasyon
• Association for Solidarity with Asylum Seekers and Migrants (ASAM): Sığınmacılar ve Göçmenlerle Dayanışma Derneği (SGDD-ASAM)
• Association for Solidarity with Refugees: Mültecilerle Dayanışma Derneği (Mülteci-Der)
• asylum: sığınma, iltica
• asylum claim: sığınma talebi
• Asylum, Migration and Integration Fund (AMIF): Sığınma, Göç ve Entegrasyon Fonu (AB)
• asylum policy: sığınma politikası, iltica politikası
• asylum request: sığınma talebi
• asylum seeker: sığınmacı, ilticacı; YUKK’ta uluslararası koruma başvuru sahibi
• at stake: söz konusu olan, tehlikede olan
• attribute: atfetmek
• await: beklemek
• award compensation/ damages: tazminat vermek/tazminata hükmetmek

B

• background paper: arka plan belgesi, bilgi notu
• bailiff: mübaşir; icra memuru
• basic criminal court: asliye ceza mahkemesi
• beneficiary of international protection: uluslararası koruma statüsü sahibi
• beneficiary of temporary protection: geçici koruma sağlanan yabancı (geçici koruma altındaki kişi)
• benefit of the doubt: şüpheden yararlanma; şüphenin başvuru sahibi lehine yorumlanması
• best interests determination (BID): çocuğun yüksek yararının belirlenmesi
• best practices: en iyi uygulamalar
• biased: taraflı
• bilateral (agreement): ikili (anlaşma)
• bill of indictment: iddianame
• binding judgment: bağlayıcı karar
• biometrics: biyometrik veriler, biyometri
• birth certificate: doğum belgesi
• bogus asylum seeker: sahte sığınmacı
• bona fide applicant: iyi niyetli başvuru sahibi
• bona fide (Latince): iyi niyetle, iyi niyetli (bona fide)
• bona fide refugees: iyi niyetli mülteciler, bona fide mülteciler, gerçek mülteciler
• bondage: esaret
• bonded labour: borçlandırarak çalıştırma
• border control: sınır kontrolü
• border management: sınır yönetimi
• brain drain: beyin göçü
• brain gain: beyin kazancı (nitelikli insan gücü kazanımı)
• bringing before competent (legal) authority: yetkili adli makam önüne çıkarma
• buffer zone: tampon bölge
• burden of proof: ispat yükü
• burden sharing: yük paylaşımı (sorumluluk paylaşımı)

C

• capacity building: kapasite geliştirme
• carrier liability: taşıyıcının sorumluluğu (taşıyıcı yükümlülükleri, YUKK md. 98)
• caseload: dosya yükü
• cautionary decision: tedbir kararı
• certificate of identity: kimlik belgesi
• cessation: (mülteci statüsünün) sona ermesi
• cessation clause: sona erme hükümleri (1951 Sözleşmesi md. 1C); bkz. Uluslararası Korumanın Sona Ermesi ve İptali
• chain deportation: zincirleme geri gönderme, zincirleme sınır dışı etme
• checkpoint: kontrol noktası
• child: çocuk
• child adoption: evlat edinme
• child exploitation: çocuklara yönelik sömürü/istismar
• child labour: çocuk işçiliği
• circular migration: dairesel göç
• circumstantial or personal details: olaylara ilişkin ya da kişisel ayrıntılar
• claim: talep, iddia; başvuru
• clandestine migration: gizli göç
• coercion: zorlama
• commentary: şerh, yorum
• Commission: Komisyon
• Commission Decision: Komisyon Kararı
• Commission Directive: Komisyon Direktifi (Yönergesi)
• Commission proposal: Komisyon tasarısı
• Commission Recommendation: Komisyon Tavsiye Kararı
• Commission Regulation: Komisyon Tüzüğü
• Commissioner: Komisyon üyesi, komiser
• Common European asylum and immigration policies: Ortak Avrupa İltica ve Göç politikaları
• Common European Asylum System (CEAS): Ortak Avrupa İltica Sistemi
• common minimum standards: ortak asgari standartlar
• common territory: ortak topraklar
• Community Law: Topluluk Hukuku (bugün AB hukuku)
• companion: kılavuz kitap, yoldaş, eşlik eden
• complementary forms of protection: tamamlayıcı koruma biçimleri; bkz. ikincil koruma
• concerted action: ortak eylem
• Conclusion on Countries in which there is generally no serious risk of persecution: Genel olarak ciddi bir zulüm riskinin bulunmadığı ülkeler hakkında karar
• Conclusion on Registration of Refugees and Asylum Seekers: Mültecilerin ve Sığınmacıların Kayıt Edilmesine dair karar
• conditional refugee: şartlı mülteci (YUKK md. 62)
• confidentiality: gizlilik (YUKK md. 94)
• confiscation: el koyma
• conscientious objection: vicdani ret
• conscientious objector: vicdani retçi
• constitute safe country of origin: güvenli menşe ülke teşkil etmek
• constitution: anayasa
• Constitutional Court: Anayasa Mahkemesi
• consular functions: konsolosluk işlemleri
• consular officers: konsolosluk memurları
• consular protection: konsolosluk koruması
• contracting countries: taraf devletler (akit devletler)
• contractual obligations: akitten (sözleşmeden) doğan yükümlülükler
• contravene (something): uyuşmamak, çatışmak
• Convention determining the State responsible for examining applications for asylum lodged in one of the Member States of the European Communities: Avrupa Toplulukları üye devletlerinden birinde yapılan sığınma başvurularını incelemekle sorumlu devletin belirlenmesine ilişkin sözleşme (Dublin Sözleşmesi, 1990)
• Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women (CEDAW): Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW)
• convention refugees: sözleşme mültecileri (1951 Sözleşmesi uyarınca mülteci olarak tanınan kişiler)
• Cooperation Framework Agreement: İşbirliği Çerçeve Anlaşması
• corrode: aşındırmak, çürütmek
• cosmetic: göstermelik
• Council of Ministers: Bakanlar Konseyi (AB Konseyi)
• Council Resolution on Minimum Guarantees for Asylum Procedures: İltica Prosedürünün Asgari Teminatlarına İlişkin Konsey Kararı
• counterfeiting: sahtecilik
• country in which a person is habitually resident: kişinin mutat meskeninin bulunduğu ülke
• country of destination: hedef ülke, varış ülkesi
• country of emigration: göç veren ülke
• country of first asylum: ilk iltica ülkesi (ilk sığınma ülkesi; YUKK md. 73)
• country of origin: menşe ülke
• country of origin information (COI): menşe ülke bilgisi (YUKK md. 93)
• country operation plans: ülke operasyon planları
• Court of Justice of the European Union (CJEU): Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD)
• court of peace: sulh hukuk mahkemesi
• covenant: sözleşme (ör. Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi), akit
• credibility: inandırıcılık
• credibility assessment: inandırıcılık değerlendirmesi
• criminal court of first instance: ilk derece ceza mahkemesi, asliye ceza mahkemesi
• criminal court of peace: sulh ceza mahkemesi (2014’ten bu yana sulh ceza hâkimliği)
• cultural orientation: kültürel oryantasyon
• custodial prison: nezarethane
• custody: vesayet, velayet; (ceza hukukunda) gözaltı, nezaret
• customary international law: uluslararası teamül hukuku
• customary law: teamül hukuku

D

• de facto (Latince): fiilen, fiilî olarak (de facto)
• de facto partner: de facto eş
• de facto protection: de facto koruma
• de facto refugees: fiilî mülteciler, de facto mülteciler
• de facto statelessness: fiilî vatansızlık
• de jure (Latince): hukuken (de jure)
• de jure recognition: hukuken tanınma
• debt bondage: borç esareti
• deception: aldatma, hile
• Declaration of States Parties: Taraf Devletler Beyannamesi
• decree law: kanun hükmünde kararname
• defendant: davalı; sanık
• degrading treatment: aşağılayıcı (onur kırıcı) muamele
• deliberate deception or abuse of asylum procedures: sığınma prosedürlerinde kasıtlı aldatma ya da kötüye kullanma
• dependent: bakmakla yükümlü olduğu kişi
• deport: sınır dışı etmek
• deportation: sınır dışı etme
• derivative applicant: bağımlı (ikincil) başvuru sahibi
• derogation: (yükümlülüklerden) sapma, askıya alma (AİHS md. 15); istisna
• destination country: hedef ülke, varış ülkesi
• detain: alıkoymak, gözaltına almak; (yabancılar için) idari gözetim altına almak
• detention: idari gözetim (göç bağlamında), gözaltı, tutulma
• detention centre (pre-removal detention centre): geri gönderme merkezi (YUKK md. 58; önceki adı yabancılar misafirhanesi)
• determination: belirleme
• determining authority: belirleyici merci
• deterrent: caydırıcı
• diaspora: diaspora
• diplomatic asylum: diplomatik iltica
• diplomatic protection: diplomatik koruma
• Directorate General of Migration Management (DGMM): Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (2013–2021; bugün Göç İdaresi Başkanlığı)
• discrimination: ayrımcılık; bkz. Ayrımcılık Yasağı
• disembarkation: karaya çıkarma
• displaced: yerinden edilmiş (yerinden edilme)
• displacement: yerinden edilme
• dispose of: elden çıkarmak; (bir davayı) karara bağlamak
• documented migrant: kayıtlı/belgeli göçmen
• documented migrant worker: kayıtlı/belgeli göçmen işçi
• domestic remedies are exhausted: iç hukuk yolları tüketilmiş
• domestic violence: aile içi şiddet
• domicile: ikametgâh, yerleşim yeri
• draft office: askerlik şubesi
• drafter: taslağı hazırlayan (kişi)
• Dublin Convention: Dublin Sözleşmesi (1990; yerini Dublin II ve Dublin III Tüzükleri almıştır)
• Dublin Regulation: Dublin Tüzüğü (Dublin II, 2003; Dublin III, 2013)
• due process: hukuki süreç güvenceleri, adil yargılanma güvenceleri
• durable solutions: kalıcı çözümler

E

• early and forced marriage: erken ve zorla evlilik
• economic migrant: ekonomik göçmen
• eligibility: (mülteci statüsüne) uygunluk, statü koşullarını taşıma
• emergency legislation: olağanüstü hal mevzuatı, acil durum mevzuatı
• Emergency Social Safety Net (ESSN): Sosyal Uyum Yardımı (SUY)
• emigration: dışa göç, ülkeden göç etme (muhaceret)
• encouraging a crime: suça teşvik etmek
• entry ban: giriş yasağı (YUKK md. 9)
• entry stamp: giriş damgası
• environmental migrant: çevresel göçmen
• environmental refugee: çevresel mülteci, iklim mültecisi
• epitome: somut örnek
• epitomize: somut örneği olmak
• escort: refakatçi
• EU Acquis on asylum: AB İltica Müktesebatı
• EU Justice and Home Affairs Commission: AB Adalet ve İçişleri Komisyonu
• EURODAC Convention: EURODAC Sözleşmesi; bugün EURODAC Tüzüğü (AB parmak izi veri tabanı)
• European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms: İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, AİHS)
• European Court of Human Rights (ECtHR): Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)
• European Court of Justice (ECJ): Avrupa Adalet Divanı; bugün Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD)
• European Police Office (Europol): Avrupa Polis Ofisi (Europol); bugün Avrupa Birliği Kolluk İşbirliği Ajansı
• European Refugee Fund: Avrupa Mülteci Fonu (2000–2013; yerini Sığınma, Göç ve Entegrasyon Fonu almıştır)
• European Union Agency for Asylum (EUAA): Avrupa Birliği Sığınma Ajansı (2022’ye kadar Avrupa Sığınma Destek Ofisi, EASO)
• EU–Turkey Statement: AB-Türkiye Mutabakatı (18 Mart 2016 tarihli AB-Türkiye Bildirisi)
• ex officio remedy: re’sen işletilen başvuru yolu
• exacerbate: ağırlaştırmak, kötüleştirmek
• examination, appeal and review of applications: başvuruların incelenmesi, itirazı ve yeniden gözden geçirilmesi
• examine an application in substance: başvuruyu esastan incelemek
• exchange: mübadele
• exclusion clause: hariçte tutma (kapsam dışı bırakma) hükümleri (1951 Sözleşmesi md. 1D–1F)
• ExCom (Executive Committee of the High Commissioner’s Programme): BMMYK Yürütme Komitesi (ExCom)
• exhaustion of local remedies: iç hukuk yollarının tüketilmesi
• exit visa: çıkış vizesi
• expel: sınır dışı etmek
• exploitation: sömürü, istismar
• expulsion: sınır dışı etme
• expulsion order: sınır dışı etme kararı
• external border management: dış sınır yönetimi
• external processing of asylum seekers: sığınma başvurularının ülke dışında değerlendirilmesi; bkz. Dışsallaştırma
• externalisation: dışsallaştırma
• extradite: (suçluyu) iade etmek
• extradition: suçluların iadesi
• extra-procedural cases: prosedür dışı dosyalar

F

• facilitated migration: kolaylaştırılmış göç
• facilitator: kolaylaştırıcı; (göçmen kaçakçılığında) aracı
• false document: sahte belge
• family members: aile üyeleri
• family reunification: aile birleşimi (ailenin yeniden birleştirilmesi)
• family tracing: aile fertlerinin izinin sürülmesi
• family unity and reunification: aile birliği ve aile birleşimi
• female genital mutilation: kadın sünneti, kadın genital mutilasyonu (FGM)
• file charges: suçlamada bulunmak; dava açmak
• first asylum principle: ilk sığınma ilkesi
• flee: kaçmak
• forced displacement: zorla yerinden edilme
• forced labour: zorla çalıştırma
• forced migration: zorunlu göç
• forced military service: zorla askere alma, zorunlu askerlik
• forced prostitution: zorla fuhuş
• forced prostitution or sexual exploitation: zorla fuhuş ya da cinsel sömürü
• forcible return: zorla geri gönderme
• foreigner: yabancı (YUKK md. 3)
• foreigner identification number: yabancı kimlik numarası
• foreigners department: yabancılar şube müdürlüğü (emniyet)
• forged documents: sahte dokümanlar
• forgery: sahtecilik
• fraud: hile, dolandırıcılık
• fraudulent documents: sahte dokümanlar
• freedom of movement: seyahat (dolaşım) özgürlüğü
• freedom of thought, conscience and religion: düşünce, vicdan ve din özgürlüğü
• front line area assembly: ileri toplama merkezi
• Frontex (European Border and Coast Guard Agency): Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı (Frontex)

G

• gender: toplumsal cinsiyet
• gender-based persecution: toplumsal cinsiyete dayalı zulüm
• gender-based violence (GBV): toplumsal cinsiyete dayalı şiddet
• General Directorate of Security: Emniyet Genel Müdürlüğü
• Geneva Refugee Convention: Cenevre Mülteci Sözleşmesi (Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin 1951 Sözleşmesi)
• genuine and stable marriage: gerçek ve istikrarlı evlilik
• geographic limitation: coğrafi sınırlama, coğrafi çekince
• geographic reservation: coğrafi sınırlama, coğrafi çekince
• gestate: gebe olmak
• gestation: gebelik
• Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration: Güvenli, Düzenli ve Olağan Göç için Küresel Mutabakat (2018)
• Global Compact on Refugees: Mülteciler Hakkında Küresel Mutabakat (2018)
• global consultations: küresel istişareler (BMMYK, 2000–2002)
• good will: iyi niyet
• granting refugee status: mülteci statüsünün verilmesi
• grounds of inadmissibility: kabul edilemezlik nedenleri
• group determination: grup bazında statü belirleme (prima facie)
• guardian: vasi
• guardian by nature: veli (doğal vasi)
• guardianship: vesayet, velayet
• guesthouse: misafirhane (yabancılar misafirhanesi: geri gönderme merkezlerinin YUKK öncesindeki adı)
• guideline: kılavuz ilke

H

• habeas corpus (Latince): Alıkoyma veya tutmanın yasallığının mahkemece incelenmesi, ihzar emri
• hate speech: nefret söylemi
• hearing: duruşma
• Helsinki Citizens’ Assembly (hCa): Helsinki Yurttaşlar Derneği (hYd; bugün Yurttaşlık Derneği)
• High Commissioner: Yüksek Komiser
• High Level Working Group: Üst Düzey Çalışma Grubu
• host community: ev sahibi topluluk
• host country: ev sahibi ülke
• host third country: ev sahibi üçüncü ülke
• Human Resource Development Foundation: İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı
• human rights: insan hakları
• Human Rights Agenda Association (HRAA): İnsan Hakları Gündemi Derneği (İHGD)
• Human Rights Association (HRA): İnsan Hakları Derneği (İHD)
• human smuggling: insan kaçakçılığı (göçmen kaçakçılığı)
• human trafficking: insan ticareti
• humanitarian clause: insani nedenlere ilişkin hüküm
• humanitarian law: (uluslararası) insancıl hukuk
• humanitarian partners: insani ortaklar, insani yardım temin eden ortaklar
• humanitarian principles: insani ilkeler
• humanitarian protection: insani koruma
• humanitarian residence permit: insani ikamet izni (YUKK md. 46)
• humanitarian visa: insani vize

I

• identity document: kimlik belgesi; bkz. Kimlik Belgeleri
• illegal employment: kaçak (kayıt dışı) çalışma; bkz. Kayıt Dışı Çalışma
• illegal entry: yasa dışı (düzensiz) giriş
• illegal immigrants: yasa dışı göçmenler (bunun yerine “düzensiz göçmen” ifadesi tercih edilmektedir)
• immigrant: göçmen
• immigration: göç (bir ülkeye göç), göç alma
• immigration officer: göç memuru, göç idaresi görevlisi
• immigration status: göç statüsü, yasal kalış durumu
• immigration zone: göç bölgesi
• impending expulsion measure: uygulanması beklenen sınır dışı etme tedbiri
• implementing measure: uygulama tedbiri
• implementing provisions: uygulama hükümleri
• implicit withdrawal: başvurunun geri çekilmiş sayılması (YUKK md. 77)
• in the best interests of the child: çocuğun yüksek yararına
• inadmissible application: kabul edilemez başvuru (YUKK md. 72)
• inalienable: devredilemez
• inclusion clause: mülteci tanımına dahil etme hükümleri (1951 Sözleşmesi md. 1A)
• independent claimant (IC): bağımsız başvuru sahibi
• independent review authority: bağımsız gözden geçirme mercii
• individual cases: münferit (bireysel) dosya
• individual determination procedure: bireysel statü belirleme prosedürü
• individual migration: bireysel göç
• individuals fleeing from their country: kendi ülkesinden kaçan bireyler
• individuals suffering persecution: zulme uğrayan kişiler
• influx: akın; bkz. kitlesel akın
• informal work: kayıt dışı çalışma
• information campaign: bilgilendirme kampanyası
• inhuman treatment: insanlık dışı muamele
• injunction: ihtiyati tedbir
• inland camps: ülke içi kamplar
• instrument: (uluslararası) belge, araç
• integration: entegrasyon, uyum (YUKK md. 96)
• intention: kast, niyet
• interception: durdurma, müdahale etme
• intergovernmental organizations: hükümetler arası kuruluşlar (örgütler)
• interim measures (Rule 39): geçici tedbir (AİHM İçtüzüğü md. 39); bkz. AİHM - Bilgi Notu; Geçici tedbirler
• internal displacement: ülke içinde yerinden edilme
• internal flight alternative: dahili kaçış alternatifi, ülke içinde yerleşim (koruma) alternatifi
• internal migration: iç göç
• internally displaced persons (IDPs): ülkesinde yerinden edilmiş kişiler (ÜYEK)
• International Catholic Migration Commission (ICMC): Uluslararası Katolik Göç Komisyonu (ICMC)
• International Criminal Court: Uluslararası Ceza Mahkemesi
• international criminal law: uluslararası ceza hukuku
• international migration law: uluslararası göç hukuku
• International Organization for Migration (IOM): Uluslararası Göç Örgütü
• international protection: uluslararası koruma (YUKK’ta mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüleri)
• international refugee law: uluslararası mülteci hukuku
• International Refugee Organization (IRO): Uluslararası Mülteci Örgütü
• interview: mülakat, görüşme
• investigating judge: sorgu hâkimi
• invitation to leave: Türkiye’yi terke davet (YUKK md. 56)
• involuntary repatriation: gönülsüz (zorla) geri dönüş
• irregular migrant: düzensiz göçmen
• irregular migration: düzensiz göç; bkz. Düzensiz Göçmen
• irregular movers: düzensiz yer değiştirenler
• irregular or secondary movements: düzensiz ya da ikincil hareketler

J

• Joint Actions: Ortak Eylemler
• judicial and extrajudicial documents: adli ve adli olmayan belgeler
• judicial courts: adli mahkemeler (adli yargı)
• judicial review: yargısal denetim
• judicial stage: yargılama aşaması
• jurisdiction: yargı yetkisi
• jurisprudence: içtihat
• jus cogens (Latince): emredici kural: tarafların iradesinden bağımsız olarak bağlayıcı olan uluslararası hukuk kuralı
• Justice and Home Affairs Council: Adalet ve İçişleri Konseyi
• juvenile courts: çocuk mahkemeleri

K

• kidnapping: insan kaçırma

L

• laissez-passer: geçiş belgesi; özellikle BM’nin personeline verdiği seyahat belgesi
• law of nations: milletler hukuku
• Law on Foreigners and International Protection (LFIP): Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK, 6458 sayılı)
• Law on Settlement (Settlement Law): İskân Kanunu (5543 sayılı)
• Law on the Prevention and Prosecution of Smuggling: Kaçakçılığın Men ve Takibine İlişkin Kanun
• Law Related to Residence and Travel of Foreigners in Turkey: Yabancıların Türkiye’de İkamet ve Seyahatleri Hakkında Kanun (5683 sayılı; 6458 sayılı YUKK ile yürürlükten kaldırılmıştır)
• lawful: yasal
• lawful admission: yasal giriş
• Legal Affairs and Citizens Rights Committee: Hukuki İşler ve Vatandaş Hakları Komitesi
• legal aid: adli yardım (YUKK md. 81)
• legal counselling: hukuki danışmanlık
• legal protection: yasal koruma
• legal remedy: kanun yolu, hukuki çare
• legalization: yasallaştırma
• legitimate: meşru
• letter and spirit of the law: kanunların lafzı ve ruhu
• leverage: kaldıraç etkisi
• liaison magistrate: irtibat hâkimi (savcısı)
• liaison officer: irtibat görevlisi
• lifting the geographic limitation: coğrafi sınırlamanın kaldırılması
• lineage: soy
• long-term migrant: uzun vadeli göçmen
• loss of nationality: vatandaşlığın kaybedilmesi

M

• mala fide (Latince): kötü niyetle, kötü niyetli (mala fide)
• mandate: görev alanı, yetki
• mandate refugees: mandate mülteciler (BMMYK’nın tanıdığı mülteciler)
• manifestly unfounded claims: açıkça dayanaksız başvurular
• marginalization: marjinalleşme
• marriage of convenience: formalite (sahte) evlilik
• mass influx: kitlesel akın (YUKK md. 91)
• means of proof: ispat araçları
• membership of a particular social group: belli bir sosyal gruba mensubiyet
• migrant: göçmen
• migrant smuggling: göçmen kaçakçılığı (insan kaçakçılığı)
• migrant worker: göçmen işçi
• migrants for settlement: yerleşim amacıyla gelen göçmenler
• military courts: askeri mahkemeler
• ministers for immigration: göçten sorumlu bakanlar
• minors: küçükler, reşit olmayanlar
• missing migrants: kayıp göçmenler
• mixed agreement: karma anlaşma
• mixed migration (mixed movements): karma göç

N

• National Action Plan: Ulusal Eylem Planı
• national territory: ülke toprakları
• national treatment: ulusal muamele
• nationality: tabiiyet, uyrukluk, vatandaşlık
• naturalization: vatandaşlığa kabul
• naturalized citizen: sonradan vatandaşlığa kabul edilen kimse
• net migration: net göç
• neutrality: tarafsızlık
• no fly zone: uçuşa kapalı bölge
• non-admission: (ülkeye) kabul edilmeme
• non-convention refugees: sözleşme dışı mülteciler
• non-discriminatory: ayrımcı olmayan
• non-national: vatandaş olmayan kişiler
• non-refoulement: geri göndermeme ilkesi (non-refoulement)
• non-state actors: devlet dışı aktörler
• notification: tebliğ, bildirim

O

• oath: yemin
• Office of the United Nations High Commissioner for Refugees: BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK)
• Official Journal: Resmî Gazete (AB’de Avrupa Birliği Resmî Gazetesi)
• ombudsman: kamu denetçisi, ombudsman (Türkiye’de Kamu Denetçiliği Kurumu): kişilerin kamu kurumları hakkındaki şikâyetlerini inceleyen bağımsız merci
• operational issues: operasyonel konular
• organized crime: organize suç

P

• Pact on Migration and Asylum: Göç ve İltica Paktı (AB, 2024)
• Palermo Protocols: Palermo Protokolleri: Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı BM Sözleşmesi’ne (2000) ek protokoller: Kara, Deniz ve Hava Yoluyla Göçmen Kaçakçılığına Karşı Protokol; İnsan Ticaretinin, Özellikle Kadın ve Çocuk Ticaretinin Önlenmesi, Ortadan Kaldırılması ve Cezalandırılmasına İlişkin Protokol; Yasadışı Ateşli Silahlar, Mühimmat ve İlgili Malzemelerin Üretimi ve Ticaretine Karşı Protokol
• Passport Law: Pasaport Kanunu
• penal sanctioning: cezai müeyyide
• pending: inceleme sürecindeki
• pending cases: inceleme aşamasında olan dosyalar, devam eden dava/dosyalar
• persecution: zulüm
• person with special needs: özel ihtiyaç sahibi (YUKK md. 3 ve 67)
• persona non grata (Latince): “İstenmeyen kişi”. İstenmeyen veya arzu edilmeyen kişi. Diplomatik bağlamda, ev sahibi ülke tarafından reddedilen kişi.
• persons of concern (to UNHCR): BMMYK’nın ilgi alanına giren kişiler
• phone counselling: telefonla danışmanlık
• plenipotentiary: tam yetkili temsilci
• plight: kötü veya ciddi durum
• policy: politika
• political opinion: siyasi düşünce (YUKK md. 61: siyasi düşünce)
• population displacement: nüfusun yerinden edilmesi
• population flows: nüfus akışları/hareketleri
• post-traumatic stress disorder (PTSD): travma sonrası stres bozukluğu
• poverty migrant: yoksulluk nedeniyle göç eden kişi
• practitioner: uygulayıcı
• preliminary ruling: ön karar
• present further representation: ilave beyanda bulunma
• presentation of the facts by the applicant: başvuru sahibinin olayları anlatması
• Presidency of Migration Management (PMM): Göç İdaresi Başkanlığı
• prevention of refugee situations: mülteci durumlarının önlenmesi
• prima facie (Latince): ilk bakışta (prima facie)
• prima facie refugees: prima facie mülteciler (grup bazında, varışta tanınan mülteciler)
• principal applicant (principal claimant): asıl başvuru sahibi
• principle of non-discrimination: ayrımcılık yasağı ilkesi (ayrımcılık yasağı)
• principle of non-refoulement: geri göndermeme ilkesi (non-refoulement)
• principle of proportionality: orantılılık ilkesi
• principle of suspensive effect of the appeal: itirazın (başvurunun) durdurucu etkisi ilkesi
• pro bono (Latince): Kamu yararı için, ücretsiz
• procedures at first instance: ilk aşama (ilk derece) usulleri
• procedures of appeal: itiraz (kanun yolu) usulleri
• processing applications: başvuruların değerlendirilmesi, başvuruların işleme konulması
• prohibition of torture and ill-treatment: işkence ve kötü muamele yasağı (AİHS md. 3)
• prosecution: kovuşturma
• protection of persons fleeing persecution: zulümden kaçanların korunması
• prototype: kendi türünde ilk, prototip
• protracted refugee situation: uzun süreli mülteci durumu
• provincial directorate of migration management: il göç idaresi müdürlüğü
• public international law: uluslararası kamu hukuku (devletler umumi hukuku)
• pushback: geri itme

Q

• Qualification Directive: Nitelik Yönergesi (AB; uluslararası koruma için aranan nitelikler)
• qualified majority: nitelikli çoğunluk
• quasi-judicial: yarı yargısal

R

• race: ırk
• ratification: onaylama
• re-admission: geri kabul
• readmission agreement: geri kabul anlaşması
• reasons in fact and law: maddi ve hukuki gerekçeler
• receive refugee: mülteci kabul etmek
• receiving country: göç alan ülke, kabul eden ülke
• reception centres: kabul merkezleri
• reception conditions: kabul koşulları
• recognition: kabul, tanıma
• recommendation: tavsiye kararı
• refoulement: geri gönderme (refoulement); bkz. Geri Göndermeme İlkesi
• refugee: mülteci
• refugee admission centre: mülteci kabul merkezi
• Refugee Convention: Mülteci Sözleşmesi
• refugee generating countries: mülteci üreten ülkeler
• refugee obligations: mültecilerin yükümlülükleri
• refugee outflow: mülteci akını (bir ülkeden kitlesel kaçış)
• refugee producing countries: mülteci üreten ülkeler
• refugee protection: mültecilerin korunması
• refugee receiving country: mülteci kabul eden ülke
• refugee reception centre: mülteci kabul merkezi
• refugee status determination procedure (RSD procedure): mülteci statüsü belirleme prosedürü
• refugees sur place: yerinde mülteciler
• regional administrative courts: bölge idare mahkemeleri
• registration: kayıt (YUKK md. 69)
• regular migration: düzenli göç
• reinforcing a community development approach: toplumsal gelişim yaklaşımının güçlendirilmesi
• reintegration: yeniden entegrasyon, topluma yeniden kazandırma
• rejected cases: reddedilen dosyalar
• relaxed visa regime: esnetilmiş vize rejimi
• relief-substitution strategy: rahatlatıcı stratejiler
• religion: din
• removal: ülkeden çıkarma, sınır dışı etme, geri gönderme
• removal centre: geri gönderme merkezi (YUKK md. 58)
• repatriate: (fiil) ülkesine geri göndermek; (isim) ülkesine geri dönen kişi
• repatriation: ülkesine geri dönüş, ülkesine geri gönderme
• reporting obligation: bildirim yükümlülüğü (YUKK md. 71)
• repression: baskı
• repression of minorities: azınlıklara uygulanan baskı
• resettlement: (yeniden) yerleştirme
• resettlement country: yerleştirme ülkesi
• resettlement in a third country: üçüncü ülkeye yerleştirme
• residence permit: ikamet izni, oturma izni
• residence permit for victims of human trafficking: insan ticareti mağduru ikamet izni (YUKK md. 48)
• Resolution on Manifestly Unfounded Applications for Asylum: Açıkça Dayanaksız Sığınma Başvurularına İlişkin Karar (AB, 1992)
• response mechanisms: müdahale mekanizmaları
• restitution: iade, eski hâle getirme (mülkiyetin iadesi)
• restriction codes: tahdit kodları
• return: geri dönüş, geri gönderme; iade
• revocation: iptal, geri alma (YUKK md. 86: uluslararası korumanın iptali)
• right of access to a fair and impartial tribunal: bağımsız ve tarafsız bir mahkemeye erişim hakkı
• right to an effective remedy: etkili başvuru hakkı (AİHS md. 13)
• right to appeal: itiraz hakkı, kanun yoluna başvurma hakkı
• right to be issued identification and travel documents: kimlik ve seyahat belgesi alabilme hakkı
• right to education: eğitim görme hakkı
• right to effective remedy before a national authority: ulusal bir merci önünde etkili başvuru hakkı
• right to reject at the border: sınırda geri çevirme hakkı; bkz. Sınırda Geri Çevirme
• right to seek asylum: sığınma talep etme hakkı
• right to work: çalışma hakkı
• Roma: Romanlar
• route: güzergâh

S

• safe country of origin: güvenli menşe ülke
• safe third country: güvenli üçüncü ülke (YUKK md. 74)
• safe third country notion: güvenli üçüncü ülke kavramı
• safeguard: güvence, koruyucu tedbir
• satellite city: uydu kent
• Schengen Implementing Convention: Schengen Uygulama Sözleşmesi
• screening: tarama
• search and rescue (SAR): arama ve kurtarma
• second instance decision: ikinci derece (itiraz) kararı
• self-reliance: kendi kendine yeterlilik
• separated children: ailesinden ayrı düşmüş çocuklar
• serious harm: ciddi zarar (YUKK md. 63)
• serious non-political crime: ciddi ve siyasi olmayan suç (1951 Sözleşmesi md. 1F-b)
• sexual abuse: cinsel istismar
• sexual and gender-based violence (SGBV): cinsel ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet
• sexual orientation: cinsel yönelim; bkz. Cinsel Yönelim ve Cinsiyet Kimliğine Dayalı Başvurular
• sexual orientation and gender identity (SOGI): cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği
• sexual violence: cinsel şiddet
• shelter: barınak, barınma yeri; sığınma evi (kadın konukevi)
• simple offence: adi suç (siyasi olmayan suç)
• simplified procedures: sadeleştirilmiş prosedürler
• Single European Act: Tek Avrupa Senedi
• single head of household: tek ebeveynli hane
• social cohesion: sosyal uyum; bkz. Entegrasyon
• spontaneous migration: kendiliğinden (spontane) göç
• state of origin: menşe devlet
• stateless persons: vatansız kişiler
• statelessness: vatansızlık; bkz. Vatansız Kişi
• status determination: statü belirleme (mülteci statüsü belirleme)
• statute: statü, tüzük (ör. BMMYK Statüsü)
• statutory refugees: Sözleşme öncesi mülteciler (1951 Sözleşmesi öncesi yasalarla tanınan mülteciler)
• stay permit: kalış izni
• subsequent application: sonraki (müteakip) başvuru
• subsidiary protection: ikincil koruma (YUKK md. 63), tamamlayıcı koruma
• substance of an asylum seeker’s claim: sığınma talebinin esası
• substantive application: esasa ilişkin (asıl) başvuru
• substitute: vekil, temsilci
• supreme administrative court: Danıştay
• sur place refugees: yerinde mülteciler (mülteci olma nedenleri ülkeleri dışındayken ortaya çıkan kişiler)
• surveillance: gözetim, izleme
• suspensive effect: durdurucu etki (askıya alma etkisi)

T

• temporary asylum: geçici sığınma
• temporary humanitarian evacuation programme: geçici insani tahliye programı
• temporary protection: geçici koruma (YUKK md. 91)
• temporary protection identification document: geçici koruma kimlik belgesi; bkz. Kimlik Belgeleri
• Temporary Protection Regulation: Geçici Koruma Yönetmeliği (2014)
• temporary protection status: geçici koruma statüsü
• termination of stay: kalış süresinin sona ermesi
• territorial asylum: ülke içinde sığınma (ülkesel sığınma)
• territorial jurisdiction: ülkesel yargı yetkisi
• territory of States: ülke toprakları
• third country: üçüncü ülke
• third country national: üçüncü ülke vatandaşı
• to be an object of persecution: zulüm mağduru olmak, zulme maruz kalmak
• trafficker: insan taciri
• trafficking children for the purpose of prostitution or sexual abuse: fuhuş ya da cinsel istismar amacıyla çocuk ticareti
• trafficking in human beings: insan ticareti
• transit country: geçiş (transit) ülkesi
• travel document: seyahat belgesi
• travel permit: yol izin belgesi (geçici koruma altındakiler için)
• Treaty establishing the European Community: Avrupa Topluluğunu Kuran Antlaşma
• Treaty of Amsterdam: Amsterdam Antlaşması
• trustee: kayyım, yediemin
• Turkish Asylum Regulation (1994): 1994 İltica Yönetmeliği (mülga)

U

• ultra vires (Latince): yetki aşımı (ultra vires)
• UN Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment: İşkenceye ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme (BM İşkenceye Karşı Sözleşme)
• UN Convention against Transnational Organized Crime: Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı BM Sözleşmesi
• UN Convention on the Rights of the Child: Çocuk Haklarına Dair Sözleşme
• UN Declaration on Territorial Asylum: BM Ülkesel Sığınma Bildirgesi (1967)
• UN General Assembly: BM Genel Kurulu
• unaccompanied children: refakatsiz çocuklar
• unaccompanied minors (UAM): refakatsiz küçükler (refakatsiz çocuklar)
• underdevelopment: az gelişmişlik
• underground asylum: yer altı iltica
• undocumented migration: belgesiz göç
• unfounded application: dayanaksız başvuru
• unfounded fear of persecution: dayanaksız zulüm korkusu
• United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR): Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK)
• unlawful entry: yasal olmayan (düzensiz) giriş
• uprooted: yerinden edilmiş

V

• victim of human trafficking: insan ticareti mağduru
• visa: vize
• voluntary repatriation: gönüllü geri dönüş (ülkesine gönüllü dönüş)
• voluntary return: gönüllü geri dönüş
• vulnerability: kırılganlık; kırılgan (savunmasız) kişiler için bkz. Özel İhtiyaç Sahibi

W

• well-founded application: yerinde (haklı) başvuru
• well-founded fear of persecution: haklı nedenlere dayanan zulüm korkusu
• withdrawal of refugee status: mülteci statüsünün geri alınması
• witness: şahit, şahit olmak
• work permit: çalışma izni

X

• xenophobia: yabancı düşmanlığı, yabancı korkusu